ពិធីបេះផ្លែក្រវាញរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចព័រនៅឃុំស្រែតាំងយ៉ស្រុកភ្នំក្រវ៉ាញ ខេត្តពោធិ៍សាត់

នៅមុនសង្រ្គាមស៊ីវិលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ជនជាតិដើមភាគតិចព័រ និងជនជាតិដទៃទៀតរស់នៅឃុំស្រែតាំងយ៉[1] ស្រុកភ្នំក្រវ៉ាញ តែងតែប្រារព្ធពិធីបេះផ្លែក្រវាញជារៀងរាល់ឆ្នាំ ក្នុងខែអាសាឍ (ខែកក្កដា)[2]។ មុនពេលរៀបចំពិធីបេះផ្លែក្រវាញ ជនជាតិដើមភាគតិចព័របានចូលព្រៃក្រវាញអង្កេតមើល ថាតើក្រវាញបានទុំស្រុះហើយឬនៅ? បន្ទាប់មកទើបមេស្នឹង ឬដង្ខៅក្រវាញបានប្រកូកប្រកាសហៅអ្នកភូមិដែលមានបំណងចង់នៅបេះផ្លែក្រវាញឲ្យចូលរួមក្នុងពិធីបេះផ្លែក្រវាញ។ អ្នកចូលរួមពិធីបេះផ្លែក្រវាញភាគច្រើនជាជនជាតិដើមភាគតិចព័រ ជនជាតិដើមភាគតិចជង(ជងខ្នងភ្នំ) និងជនជាតិខ្មែររស់នៅក្នុងភូមិទួលគ្រួស ភូមិស្រែពាំង ភូមិអន្លង់ក្រូច ភូមិមាត់ព្រះ ភូមិអូរសោម និងភូមិមួយចំនួនទៀតក្នុងឃុំស្រែតាំងយ៉ ស្រុកភ្នំក្រវ៉ាញ ខេត្តពោធិ៍សាត់[3]។ បើតាមលោក ហែម ហ៊ន អាយុ៧២ឆ្នាំ ជនជាតិដើមភាគតិចព័រ បច្ចុប្បន្នរស់នៅភូមិព្រែក១ ឃុំសំរោង ស្រុកភ្នំក្រវ៉ាញ ខេត្តពោធិ៍សាត់ បានរៀបរាប់ថា អ្នកភូមិដែលបានចូលរួមពិធីបេះផ្លែក្រវាញមានចន្លោះពី១០០ ទៅ៥០០នាក់ អាស្រ័យទៅលើរដូវកាលក្រវាញនីមួយៗដែលមានផ្លែក្រវាញទុំច្រើន ឬតិច[4]។
ពេលចាប់ផ្តើមពិធីបេះផ្លែក្រវាញ មេស្នឹង (ដង្ខៅក្រវាញ) និងអ្នកភូមិបានធ្វើដំណើរទៅភូមិអន្លង់ក្រូច ឃុំស្រែតាំងយ៉ ទាំងអស់គ្នា និងរៀបចំពិធីសែនព្រេន ដោយធ្វើរានមានដាក់មាន់ស្ងោ នំចំណី អន្សម នៅលើរាន។ បន្ទាប់មកដុតធូប ទៀន បួងសួង ហើយនៅពេលយប់ក្រុមភ្លេងបានលេងភ្លេងឡើងអ្នកតាចំនួន៣បទ។ នៅពេលព្រឹកឡើងដង្ខៅក្រវាញបាននាំអ្នកភូមិដែលជាកូនចៅធ្វើដំណើរដោយថ្មើរជើងរួមជាមួយដំរីដឹកអីវ៉ាន់នំចំណីផងបានធ្វើដំណើរទៅភ្នំដំណាក់ក្បាលទ្វាត្រាង។ បន្ទាប់មកទៀត ដង្ខៅក្រវាញ និង កូនចៅបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ភ្នំមួយទៀតមានឈ្មោះថា ភ្នំអន្ទង់រឹម ស្ថិតក្នុងភូមិសាស្ត្រភូមិអន្លង់ក្រូច ដើម្បីរៀបចំពិធីសែនព្រេនម្តងទៀត ដោយមានដាក់ស្លាធម៌, មាន់ស្ងោ, ដុតធូប, ទៀន, បួងសួង ហើយនៅពេលយប់មានលេងភ្លេងឡើងអ្នកតាចំនួន៣បទ និងមានអ្នកបញ្ចូលរូបថែមទៀត។ ដង្ខៅក្រវាញ និងកូនចៅត្រូវសម្រាកនៅភ្នំអន្ទង់រឹម ចំនួន១យប់ ឬ២យប់ ឬ៣យប់ អាស្រ័យលើដង្ខៅក្រវាញមើលពេលវេលា ថាតើត្រូវចេញដំណើរបន្តទៀត ឬត្រូវស្នាក់នៅបន្តទៀត។
ពេលដង្ខៅក្រវាញ និងកូនចៅធ្វើដំណើរទៅដល់ភូមិមាត់ព្រះត្រូវដោះស្បែកជើងទាំងអស់ទុកនៅក្នុងភូមិ និងសម្រាកនៅក្នុងភូមិមាត់ព្រះមួយយប់ទៀត លុះដល់ព្រឹកឡើងធ្វើដំណើរដោយជើងទទេជាមួយដំរីឆ្ពោះទៅកាន់ព្រៃក្រវាញដែលស្ថិតនៅខាងលិចភូមិអូរសោម ព្រៃគូយ ព្រៃជ្រៃ។ ដង្ខៅក្រវាញ និងកូនចៅបានសម្រាកនៅព្រៃជ្រៃ និងចាប់ផ្តើមធ្វើស្នែងចំនួន៣ ដើម្បីសែងដង្ខៅធំម្នាក់ និងដង្ខៅសំណែនចំនួន២នាក់។ នៅព្រឹកថ្ងៃបន្ទាប់ ដង្ខៅធំស្លៀកក្បិនពណ៌ស និងក្រវ៉ាត់កពណ៌ស ត្រូវបានអ្នកហែរហមសែងនៅមុខគេ បន្ទាប់មកក្រុមភ្លេងវាយស្គទោង ផ្លុំខ្លុយ និងអ្នកច្រៀងដើរតាមក្រោយ។ អ្នកហែរហមសែងដង្ខៅធំពីព្រៃជ្រៃទៅព្រៃក្រវាញដែលមានចម្ងាយប្រហែល៥០០ម៉ែត្រ។
បន្ទាប់មកអ្នកភូមិដែលជាកូនចៅបានសង់រោង និងធ្វើរានដោយប្រក់ស្លឹកខ្លុង ស្លឹករណ្តាន់ សម្រាប់ស្នាក់នៅ និងសែនព្រេននៅអំឡុងពេលបេះផ្លែក្រវាញ។ រោងរបស់ដង្ខៅត្រូវសង់នៅខាងលើទឹក(ក្បាលទឹក)។ ចំណែកអ្នកភូមិដែលជាកូនចៅត្រូវសង់រោងស្នាក់នៅពីក្រោម និងព័ន្ធជុំវិញទឹក ដូចជាអូរជំនាបទឹកចេញ។ កូនចៅដែលមនុស្សជំនិតដង្ខៅធំបានធ្វើរានទុកសម្រាប់សែនអ្នកតា សម្អាតកន្លែងទុកឲ្យលេងភ្លេងនៅពេលរាត្រីជាដើម។ ព្រៃក្រវាញមានចំនួន១៧ហ្វូង ហើយក្នុងនោះមានព្រៃក្រវាញមួយហ្វូងឈ្មោះព្រៃពងមាសត្រូវទុកសម្រាប់តែដង្ខៅធំ និងដង្ខៅសំណែន២នាក់ទៀតប៉ុណ្ណោះ គឺមិនអនុញាតឲ្យអ្នកភូមិដែលជាកូនចៅចូលបេះឡើយ។ ចំណែកដង្ខៅធំ គឺត្រូវសាច់ញាតិ ឬកូនចៅជំនិតចូលបេះទុកឲ្យ ពីព្រោះដង្ខៅធំត្រូវនៅអង្គុយឃុំគ្រងកូនចៅ អុជធូប ទៀន ពេញរយៈពេលនៃពីធីបេះផ្លែក្រវាញនេះ។
ក្នុងរយៈពេលនៃការបេះផ្លែក្រវាញនេះមានត្រណមមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖
ទី១៖ ពេលកូនចៅសង់រោង និងធ្វើរាន សម្រាប់ស្នាក់នៅ និងសែនព្រេនហាមមិនឲ្យអូសឈើ វល្លិ ឬផ្តៅចូលមកកន្លែងសាងសង់ឡើយ។ កូនចៅត្រូវលី ឬសែងឈើមកកន្លែងសាងសង់។ ចំណែកវល្លិ និងផ្តៅត្រូវឆ្វាយជារង្វេលហើយស្ពាយចូលមកកន្លែងសាងសង់។
ទី២៖ ដង្ខៅធំត្រូវប្រកាន់ត្រណមយ៉ាងតឹងរឹង និងមិនអាចងូតទឹកក្នុងរយៈពេល៣ថ្ងៃដំបូងនៃការបេះផ្លៃក្រវាញឡើយ។
ទី៣៖ កូនចៅដែលចូលទៅបេះផ្លែក្រវាញត្រូវស្លៀកខោជើងខ្លី តែបើស្លៀកខោជើងវែងត្រូវមូរជើងខោឲ្យដល់ក្បាលជង្គង់។
ទី៤៖ ពេលបេះផ្លែក្រវាញត្រូវបេះតាមមុខគ្នារៀងៗខ្លួន ដោយមិនត្រូវបេះកាត់មុខគ្នាឡើយ។ ពេលបេះពេញក្រមា ឬកន្សែង ឬកន្ត្រក់ធ្វើអំពីផ្តៅត្រូវដាក់ផ្ទាល់ដីតាមមុខរៀងៗខ្លួន។ បន្ទាប់មកត្រូវដើរទៅកើបដាក់ក្នុងកន្ត្រក់ធំរែកមកកន្លែងរោងស្នាក់នៅរៀងៗខ្លួន។
ពេលទទួលបានផលក្រវាញរៀងៗខ្លួនហើយអ្នកភូមិដែលជាកូនចៅត្រូវធ្វើរានសម្រាប់ឆ្អើរក្រវាញឲ្យស្ងួត។ រាននោះធ្វើអំពីឈើ និងត្បាញមែកសោមធ្វើរនាបគ្រែសម្រាប់ដាក់ផ្លែក្រវាញកុំឲ្យជ្រុះ និងឆេះភ្លើងជាដើម។
នៅអំឡុងពេលឆ្អើរផ្លែក្រវាញក៏មានតំណមចំនួនពីរទៀតដូចខាងក្រោម៖
ទី១៖ អ្នកភូមិដែលជាកូនចៅម្នាក់ៗត្រូវឆ្អើរផ្លែក្រវាញមិនឲ្យខ្លោច ឬឆេះរានឆ្អើរផ្លែក្រវាញឡើយ។ បើមានខ្លោច ឬឆេះរានឆ្អើរផ្លែក្រវាញ អ្នកភូមិដែលជាកូនចៅត្រូវប្រាប់ទៅដង្ខៅធំថា ខ្ញុំបានធ្វើឲ្យខ្លោច ឬឆេះរានឆ្អើរផ្លែក្រវាញ។ បន្ទាប់មកដង្ខៅក្រវាញបានយកដើមក្រវាញវាយអ្នកដែលធ្វើឲ្យខ្លោច ឬឆេះរានឆ្អើរផ្លែក្រវាញចំនួន៣រំពាត់។
ទី២៖ នៅក្នុងពេលយប់ក្រុមភ្លេងត្រូវលេងភ្លេងជាប្រចាំចាប់តាំងពីបេះ ឆ្អើរផ្លែក្រវាញរហូតដល់ចប់ ដោយមានអ្នកតាព្រៃគូយចូលរូបជាមួយស្ត្រីម្នាក់ដែលជាកូនចៅបេះផ្លែក្រវាញនេះ។ ការប្រគុំភ្លេងចាប់ផ្តើមពីម៉ោង៧ រហូតដល់ ៩ ឬ១០យប់ទើបចប់។ ចំណែករានអ្នកតាមានមាន់ស្ងោ១គូ ស្លាធម៌៤ ជម៨។ ចំណែកអ្នកភូមិដែលជាកូនចៅមានហូបស្រាសប្បាយក្នុងពេលរាត្រីដែរ។
បន្ទាប់ពីបេះក្រវាញចប់សព្វគ្រប់ត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ដង្ខៅក្រវាញបានសុំផ្លែក្រវាញពីកូនចៅក្នុងម្នាក់ ពី១ទៅ២គីឡូក្រាម ដើម្បីទុកជូនមេស្រុក(មេឃុំស្រែតាំងយ៉) និងមួយចំណែកទៀតសម្រាប់យកទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រនៅទីក្រុងភ្នំពេញ។ នៅពេលនាំយកផ្លែក្រវាញទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រនៅទីក្រុងភ្នំពេញ មេស្រុកបាននាំយកក្រុមភ្លេង និងដង្ខៅក្រវាញមកជាមួយដើម្បីលេងភ្លេងថ្វាយព្រះមហាក្សត្រចំនួន៣បទនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង។
បន្ទាប់ពីទទួលបានផ្លែក្រវាញ មានអ្នកភូមិខ្លះ(អ្នកភូមិអូរសោម-វាលវែង)បានយកផ្លែក្រវាញទៅលក់នៅផ្សារក្នុងប្រទេសថៃ។ ចំណែកអ្នកភូមិស្រែតាំងយ៉ និងអ្នកភូមិផ្សេងទៀតបានយកផ្លែក្រវាញទៅលក់ឲ្យផ្ទះចិនលក់អីវ៉ាន់ចាបហួយនៅតាមភូមិនីមួយៗ ឬលក់ផ្សារលាចក្នុងស្រុកភ្នំក្រវ៉ាញ។
ពិធីបេះផ្លែក្រវាញរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចព័រនៅឃុំស្រែតាំងយ៉ ស្រុកភ្នំក្រវាញ ខេត្តពោធិ៍សាត់ត្រូវបានបោះបង់ចាប់តាំងប្រទេសកម្ពុជាមានសង្រ្គាមស៊ីវិលនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ និងរបបប្រល័យពូជសាសន៍ ប៉ុល ពត (១៩៧៥-១៩៧៩)។ បច្ជុប្បន្នជនជាតិដើមភាគតិចព័រ និងប្រជាជនរស់នៅស្រុកភ្នំក្រវ៉ាញ ជាពិសេសក្មេងជំនាន់ក្រោយភាគច្រើនមិនបានដឹងអំពីពិធីបេះផ្លែក្រវាញរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចព័រនេះឡើយ៕
អត្ថបទដោយ ឡុង ដានី
[1] នៅក្នុងរបបសង្គមរាស្ត្រនិយមចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៥៥ដល់ឆ្នាំ១៩៧០ តំបន់ស្រែតាំងយ៉ គឺជាឃុំស្រែតាំងយ៉ នៃស្រុកភ្នំក្រវ៉ាញ ខេត្តពោធិ៍សាត់។ ឃុំស្រែតាំងយ៉ មានភូមិយ៉ាងតិចចំនួន៦ជាចំណុះ គឺភូមិច្រកព្រាល, ភូមិទួលគ្រួស, ភូមិស្រែតាំងយ៉ ភូមិអន្លង់ក្រូច, ភូមិពាមព្រួស, ភូមិក្រសាំងព្នៅ និងភូមិវាលវែង-អូរសោម។ ពេលនោះប្រជាជនរស់នៅឃុំស្រែតាំងយ៉ ភាគច្រើន ជាជនជាតិដើមភាគតិចព័រ។ ចំណែកប្រជាជនមួយចំនួនទៀតជាជនជាតិខ្មែរ និងជនជាតិដើមភាគតិចផងខ្នងភ្នំដែលរស់នៅភូមិវាលវែង-អូររសោម។
[2] មជ្ឈមណ្ឌលផ្សះផ្សាវាលវែង នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា ឡុង ដានី សម្ភាសជាមួយឈ្មោះ សាត កិ ភេទប្រុស អាយុ៨២ឆ្នាំ ជនជាតិដើមភាគតិចព័រ រស់នៅភូមិព្រែក១ ឃុំសំរោង ស្រុកភ្នំក្រវ៉ាញ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥។
[3] មជ្ឈមណ្ឌលផ្សះផ្សាវាលវែង នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា ឡុង ដានី សម្ភាសជាមួយឈ្មោះ ថៃ នេន ភេទស្រី អាយុ៦៨ឆ្នាំ ជនជាតិដើមភាគតិចព័រ រស់នៅភូមិទួលកកោះ ឃុំប្រម៉ោយ ស្រុលវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់ ថ្ងៃទី១១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥។
[4] មជ្ឈមណ្ឌលផ្សះផ្សាវាលវែង នៃមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា ឡុង ដានី សម្ភាសជាមួយឈ្មោះ ហែម ហ៊ន ភេទប្រុស អាយុ៧១ឆ្នាំ ជនជាតិដើមភាគតិចព័រ រស់នៅភូមិព្រែក១ ឃុំសំរោង ស្រុកភ្នំក្រវ៉ាញ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥។
អត្ថបទទាក់ទង

លុន អិន អង្គការចោទប្រកាន់ថា មានគម្រោងផ្តួលរំលំរបបខ្មែរក្រហមនៅខែតុលា ឆ្...

អ៊ុក វ៉ន ហៅវិន៖ សកម្មភាពឃោសនាឲ្យយុវជន ជឿជាក់លើការគ្រប់គ្រងរបស់សម្ដេចព្...

ជីវិតរស់ចេញពីរណ្តៅសាកសព

មុំ វិបុល៖ «ប្រធានក្រុមការដ្ឋានលើកប្រព័ន្ធភ្លឺស្រែ » មើលការខុសត្រូវក្រ...

ហួន ឃីម៖ ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម ឃុំកំពាន់ ស្រុកមេមត់


